Ukojenie i regeneracja

Branża kosmetyczna wciąż poszukuje nowych składników kosmetycznych o dużym potencjale. Jednym z nich jest substancja dobrze znana, ale wciąż niedoceniana, a mianowicie beta-glukan.

Pochodzenie, rodzaje i struktura chemiczna

Glukany to naturalne polisacharydy zbudowane z glukozy. Liniowe łańcuchy cukru mogą być różnie rozgałęzione w zależności od źródła pochodzenia, dlatego znamy alfa i beta-glukany, przy czym te drugie są bardziej popularne.

O aktywności biologicznej ß-glukanu decyduje jego trójwymiarowa struktura molekularna, która zależy od pochodzenia. Obecnie cennym źródłem są:

• drożdże

• owies

• pszenica

• grzyby (np. boczniaki, rozszczepka pospolita)

• bakterie morskie

Mechanizm działania

Ważną funkcją skóry człowieka jest ochrona ciała i narządów wewnętrznych przed niekorzystnym wpływem czynników zewnętrznych. Ewolucja wykształciła system obronny i odpornościowy chroniąc nas przed infekcjami, chorobami i uszkodzeniami powodowanymi przez bodźce środowiskowe. Ten system obronny opiera się na dostarczaniu makrofagów, czyli rodzaju komórek (fagocytów) zdolnych do eliminowania ciał obcych, takich jak mikroorganizmy, martwe komórki tkanek, a także komórki nowotworowe (fagocytoza). Makrofagi występują we wszystkich tkankach ludzkiego ciała, również w skórze, i tam nazywane są komórkami Langerhansa.

Aktywność biologiczna

Sprawność układu odpornościowego może być osłabiona przez wiele czynników. Naturalny

procesy starzenia i przyspieszone starzenie wywołane środowiskiem (światło UV, stres fizyczny i psychiczny) mają niekorzystny wpływ na układ odpornościowy. 

Beta-glukan z owsa ma udowodnione działanie jako naturalny film ochronny o właściwościach łagodzących i hipoalergicznych, ma działanie głęboko nawilżające na skórę. Z kolei beta-glukan drożdżowy ma wyraźne właściwości stymulujące układ odpornościowy. Polega to na pobudzaniu aktywności makrofagów i innych komórek immunokompetentnych, co w konsekwencji przyspiesza naprawę tkanek. Oprócz tego stymuluje wzrost fibroblastów, przyspiesza ruch keratynocytów i wspiera gojenie się ran, promuje syntezę prokolagenu, kolagenu i kwasu hialuronowego.

ß-glukan wyizolowany z drożdży nie jest całkowicie rozpuszczalny w wodzie, dlatego posiada pewne ograniczenia w zastosowaniu miejscowym. Stąd konieczność stworzenia naturalnej pochodnej w postaci soli sodowej (Sodium Carboxymethyl Beta-Glucan). Taka forma z powodzeniem zachowuje taką samą aktywność biologiczną jak podstawowy ß-glukan. Jednakże pomimo różnego pochodzenia podstawowe działanie pozostaje niezmienne.

Jak stosować

Niewątpliwą zaletą beta-glukanu jest jego biokompatybilność ze skórą, a jego aplikacja na naskórek nie wymaga regularnego i długiego przygotowania. 

Jedną z jego właściwości jest łagodzenie podrażnień skóry narażonej na stres wywołany zanieczyszczeniem środowiska, wymywaniem przez surfaktanty płaszcza hydrolipidowego, poddawaniem jej ostrym lub inwazyjnym zabiegom kosmetycznym.

Kolejną jest działanie ochronne - ten składnik doskonale sprawdza się w produktach przeciwsłonecznych. Narażenie na promieniowanie UVA prowadzi do utleniania skwalenu, głównego składnika ludzkiego sebum, do bardzo agresywnych i niszczycielskich cząsteczek. Badania wykazują, że stosowanie soli sodowej beta-glukanu chroni skórne lipidy przed utlenianiem wywołanym promieniowaniem UVA, dzięki czemu zapobiega fotostarzeniu.

Kolejną jest natychmiastowe wygładzenie zmarszczek i zwiększenie elastyczności skóry jako rezultat poprawionego nawilżenia z jedwabistym, wilgotnym i gładkim odczuciem. 

W związku z faktem, że niewiele surowców kosmetycznych wykazuje tak specyficzne działanie jak beta-glukan, zalecany jest szczególnie do skór problematycznych. Daje ukojenie w łuszczycy, przy atopowym zapaleniu skóry, trądziku młodzieńczym i różowatym, łojotokowym zapaleniu skóry, w oparzeniach, a także po intensywnych zabiegach kosmetycznych i drażniących składnikach (kwasy, retinol). Doskonale sprawdzi się w produktach do skóry twarzy i ciała, a także trychologicznych, podologicznych i do pielęgnacji stref intymnych.

ß-glukan w leczeniu ran, infekcjologii i onkologii

ß-glukan stymuluje układ odpornościowy skóry  poprzez wiązanie się z makrofagami, komórkami Langerhansa i keratynocytami, dzięki czemu przyspiesza naprawę i gojenie tkanek poprzez aktywację fibroblastów i hamowanie uwalniania czynników stresu. 

Wykazano, że ma działanie kojące, ponieważ hamuje napływ wapnia w neurony czuciowe, a to z kolei łagodzi swędzenie, ból i stan zapalny, które sprawdzają się w leczeniu ran (np. odleżyn) i łagodzeniu skóry poddanej promieniowaniu.

Z czym łączyć, a czego unikać - aspekty techniczne

Beta-glukan bardzo dobrze komponuje się z większością surowców kosmetycznych, dlatego warto działać dwutorowo:

1. wesprzeć innymi składnikami regenerującymi i odżywczymi:

   1. aminokwasy (arginina, lizyna, glicyna oraz kompletne mieszanki aminokwasów)

   2. peptydy

   3. ekstrakty roślinne (żywica Boswellia, ekstrakty z wąkrotki, ekstrakty z alg)

   4. witaminy (niacynamid, prowitamina D3, pantenol, witamina C, biotyna)

   5. glutation

2. uzupełnić surowcami powlekającymi (oleje, masła, emolienty, ceramidy, cholesterol, fitosterole), które chronią naskórek przed utratą wody, uzupełnią zubożały płaszcz lipidowy i przedłużą działanie beta-glukanu

Jest to substancja aktywna, która w zależności od stężenia w surowcu oraz przeznaczenia produktu może być stosowana w zakresie 0,5% nawet do 45%.

Warto wiedzieć, że jeśli w zabiegu kosmetycznym zależy nam na stworzeniu kontrolowanego stanu zapalnego skóry, to zastosowanie beta-glukanu należy dobrze przemyśleć - z pewnością go wygasi, a przez to może osłabić zamierzone efekty.

Pod względem chemicznym składnik jest dość odporny, jednak nie należy go stosować równocześnie z  agresywnymi składnikami utleniającymi.

Alfa-glukan

Warto wspomnieć o jednej z postaci glukanu, a mianowicie alfa-glukanie, który różni się od beta-glukanu strukturą przestrzenną. Wprawdzie wykazuje słabsze działanie regeneracyjne i przeciwzapalne, jednak bardzo dobrze wpływa na mikrobiom skóry. W składach kosmetyków możemy go znaleźć pod nazwą INCI Alpha-glucan Oligosaccharide.

Wszystkie wspomniane cechy i właściwości beta i alfa-glukanu sprawiają, że doskonale sprawdzają się w kosmetykach do pielęgnacji skóry bardzo wrażliwej, zniszczonej, odwodnionej, z zaburzoną mikroflorą, z AZS i łuszczycą, a także w pielęgnacji słonecznej i po opalaniu. Ale to nie wszystkie możliwości wykorzystania surowca z takim potencjałem. Intensywnie rozwijająca się dziedzina medycyny estetycznej korzysta z szerokiej gamy zabiegów mniej lub bardziej inwazyjnych (botox, chemiczne peelingi, mikrodermabrazja, lasery, dermaroller i inne). Zastosowanie po procedurze produktu kosmetycznego zawierającego beta-glukan daje wiele wysoce pożądanych w efektów, które idealnie wpisują się w wymagania rynku kosmetycznego i nowoczesny styl życia.

Zuzanna Fedyczak dla LNE marzec-kwiecień 2023 s.118