Produkty i składniki w produktach do higieny jamy ustnej

Pasty do zębów są niezbędnym i codziennym elementem naszej higieny. Lekarze stomatolodzy potwierdzają, że niewłaściwa higiena jamy ustnej może mieć negatywny wpływ nie tylko na zdrowie zębów, ale całego naszego organizmu.

Ta wąska gałąź branży kosmetycznej również poddaje się drobnym pływom i modzie. Trendy w pielęgnacji jamy ustnej mogą się różnić w zależności od regionu i kultury, ale ogólnie rzecz biorąc, skupiają się na trzech elementach:

• wsparciu zdrowia - wzrasta świadomość związków między zdrowiem jamy ustnej a chorobami serca, cukrzycą i innymi schorzeniami, co skłania ludzi do bardziej systematycznej opieki stomatologicznej

• naturalności - klienci wybierają produkty wzbogacone o ekstrakty roślinne, olejki eteryczne i fluoryzowane sól morska. Produktów o wysokim stężeniu substancji pochodzenia naturalnego przybywa błyskawicznie. Wyróżniają się one głównie brakiem fluoru.

• nowoczesnych technologiach, czyli szczoteczkach elektrycznych sonicznych, irygatorach, czyścikach do języka, gumkach do przebarwień, szczoteczkach międzyzębowych.

Produkty do pielęgnacji zębów i dziąseł

Opierają się głównie na paście do zębów i płynie do płukania ust. Pozostałe elementy stanowią urządzenia, a nie kosmetyki, więc można powiedzieć, że nie ma tutaj dużego wyboru. Warto jednak wiedzieć, że istnieją kropelki stomatologiczne – ciekawa odmiana dla osób szczególnie zainteresowanych produktami „oral care”. Zawierają olejki eteryczne i ekstrakty, które pomagają rozpuścić osad i płytkę nazębną, hamują namnażanie bakterii, a dodatkowo wspierają dobrostan dziąseł. Innym rodzajem produktu są dość niszowe proszki węglowe, które nieco wyszły już z mody oraz propozycje dla minimalistów, czyli pasty oparte na oleju kokosowym.

Składniki pasty

Każda masa składa się z kilku elementów: wody, zagęstnika, substancji ścierającej i wypełniającej, substancji spieniającej, aromatu, substancji słodzącej i humektantów. Wszystkie inne dodatki kształtują późniejszy przekaz marketingowy. 

1. Zagęstniki najczęściej stosuje się gumę ksantanową, trochę rzadziej karagenian, pochodne celulozy lub bentonit. Wybór zależy od zamysłu technologa i marketingowca, gdyż w zależności od  modyfikatora reologii otrzymamy nieco inną masę: karagenian nie jest tak ciągnący jak guma ksantanowa, ale jest droższy. Z kolei guma celulozowa daje bardziej błyszczące masy niż bentonit, który niestety dodatkowo barwi masę na beżowo. Dla klientów bardzo wymagających (vegan, non-GMO) nie stosuje się gumy ksantanowej pochodzącej z fermentacji syropu kukurydzianego, a właśnie celulozę.

2. substancje ścierające - mają za zadanie pomóc w usunięciu płytki nazębnej. Dodatkowo może mieć funkcję wypełniającą, czyli dodającą “treści” masie. Wybór surowców jest szeroki:

   1. węglan wapnia (INCI: Calcium Carbonate) - podstawowy surowiec ścierający i remineralizujący

   2. krzemionki (Silica lub Hydrated Silica) – o różnym rozdrobnieniu. Najdrobniejsze stanowią wypełniacz, który nadaje właściwą konsystencję, a te grubsze stosujemy jako ścierniwo. Zdarza się, że w jednym produkcie stosujemy dwa typy krzemionki, aby uzyskać optymalne właściwości. 

3. surfaktanty do uzyskania piany - w zależności od dobranego surowca możemy uzyskać gęstą, kremową pianę lub lekką i rzadką. Pamiętajmy, że ilość piany nie wpływa istotnie na skuteczność czyszczenia zębów. Ważniejsze jest ścierniwo, dobra szczoteczka i właściwa technika szorowania. W najpopularniejszych i niedrogich pastach stosowany jest Sodium Lauryl Sulfate (SLS). Jego przewaga nad innymi substancjami powierzchniowo czynnymi  tkwi w dużej sile spieniania, niskiej cenie, łatwej dostępności i neutralnym smaku. Innymi często stosowanymi składnikami są Poloxamer 407, PEG-8 i Cocamidopropyl Betaine. Natomiast ze względu na dużą popularność deklaracji typu „100% naturalności”, coraz powszechniejsze są glukozydy (np. Lauryl Glucoside), tauryniany (Sodium Methyl Cocoyl Taurate) oraz pochodne aminokwasowe (Sodium Cocoyl Glutamate).  Wybór substancji spieniającej zależy głównie od jej smaku i zaplanowanej koncepcji marketingowej. Nie wszystkie związki powierzchniowo czynne nadają się do pasty do zębów, ponieważ wiele z nich jest po prostu gorzka w smaku. Ciekawostka - SLES (Sodium Laureth Sulfate) – etoksylowana pochodna SLS jest gorzka, w przeciwieństwie do jej podstawowej SLS.

4. aromaty to substancje nadające smak. Przyjęło się, ze pasta ze względu na funkcję odświeżającą ma smak miętowy, ale poszukiwacze nowych smaków mogą odnaleźć inne aromaty, w tym smak słony. Dzieci najbardziej preferują owoce, gumę balonową i colę. 

5. substancje słodzące służą poprawie komfortu użytkowania pasty, ponieważ bez niego ma charakterystyczny smak kredy. Warto wspomnieć, że niektóre substancje słodzące mogą wpływać na hamowanie namnażanie bakterii,  dzięki czemu działają przeciwpróchniczo (sorbitol, ksylitol, erytritol). Oprócz wymienionych często spotykamy też słodziki takie jak: sacharynian sodu i stewia.

6. humektanty - substancje pomagające zachować wilgotność pasty. Ze względu na wysokie stężenie cząstek stałych, pasta bez humektantów szybko wysycha i bardzo się kruszy, dlatego wymaga dodania gliceryny lub glikolu propylenowego.

Oprócz wymienionych składników, które tworzą “szkielet” pasty, stosuje się składniki wzbogacające stanowiące oś dla marketingu.

1. substancje remineralizujące – mają za zadanie pomóc w odbudowaniu szkliwa. Najpopularniejsze są związki fluoru (fluorek sodu, cynian sodu, aminofluorki, monofluorofosforany), ale ze względu na negatywny odbiór tych substancji, można z powodzeniem zastosować hydroksyapatyt, węglan wapnia lub mleczan wapnia

2. substancje zapobiegające rozwojowi płytki nazębnej (pirofosforan tetrapotasowy, cytrynian cynku). Ich działanie jest bardzo ciekawe, a opiera się na wychwytywaniu jonów wapnia i magnezu ze śliny, które są składnikiem kamienia nazębnego, przez co nie dochodzi do odłożenia się go na powierzchni zębów

3. substancje aktywne najczęściej stosuje się do pielęgnacji, ochrony i wspomagania regeneracji dziąseł. Najchętniej wybierane są ekstrakty z szałwii, rumianku, porostu islandzkiego i aloesu. Z nieco nowszych składników warto wymienić glicyryzynian potasowy, ekstrakt z liści winogron, hydrolaty, olejki eteryczne

4. substancje wybielające  - ilość dopuszczonych surowców wybielających jest niewielka, gdyż z biegiem lat wiele z nich zostało zakazane. Obecnie możemy zastosować wodoronadtlenek mocznika i nadtlenek wodoru. Ten ostatni ma ograniczenia w dopuszczalnym stężeniu w zależności od zastosowania domowego lub profesjonalnego

5. substancje antybakteryjne to m.in. chlorek cetylpirydyniowy, diglukonian chlorheksydyny

6. substancje łagodzące nadwrażliwość zębów – najpopularniejszy jest azotan potasu. Jego działanie polega na wnikaniu do mikrokanalików zęba i „wyciszanie” podrażnionych zakończeń nerwowych. Ostatnio pojawiła się też w ofercie dostawców surowców ciekawa odmiana krzemionki, która wypełnia kanaliki zębowe i podobnie łagodzi nadwrażliwość na gorące, zimne lub słodkie potrawy.

7. substancje neutralizujące przykry zapach z ust (izosorbid, cytrynian cynku), których działanie opiera się na wiązaniu lotnych związków siarki

8. barwniki, które nadają masie kolor i często odpowiadają smakowi lub dodatkom aktywnym

9. ozdobniki - mika lub kolorowe kapsułki wodnorozpuszczalne – ich celem jest wizualna poprawa wyglądu pasty

Opakowania

Pasty do zębów to nie tylko masa kosmetyczna, to także opakowanie, które stanowiąc

integralną część kosmetyku jest również elementem decydującym o wyborze danego

kosmetyku. W ostatnim czasie możemy zauważyć, że producenci poszukują sposobów na przykucie uwagi klientów poprzez użycie opakowania innego niż tubka. Pojawiły się opakowania air-less, które zapewniają większą stabilność fizykochemiczną i mikrobiologiczną masy, ponieważ uniemożliwiają kontakt masy kosmetycznej z otoczeniem. Do tego sam produkt może być „lżejszy” ponieważ opakowanie wymusza na produkcie zmianę reologii (konsystencji) i zastosowanie masy o mniejszej lepkości (masa jest dość rzadka). 

Z powyższym trendem trzeba zestawić silny wymóg naturalności i „zero waste” idący w kierunku opakowań szklanych lub recyklingowanych. Producenci wprowadzają na rynek pasty w słoiku, co z kolei wymusza stworzenie bardzo gęstej masy, która z niego nie wypłynie.

Współcześni konsumenci potrzebują produktów, które zapewnią skuteczne czyszczenie, ochronę przed próchnicą i wybielenie zębów przy jednoczesnej likwidacji nadwrażliwości. Wynika to z dużej świadomości o ważności higieny jamy ustnej - nieleczone ubytki mogą prowadzić do utraty zębów i chorób dziąseł. W skrajnych przypadkach może dojść do infekcji bakteryjnych i stanów zapalnych, które z kolei mogą wywołać poważne powikłania w obrębie układu wieńcowego, a w tym, serca. Aby temu zapobiec, stomatolodzy zalecają szczotkowanie i nitkowanie dwa razy dziennie. 

Wśród produktów do czyszczenia i płukania jamy ustnej od lat nie doszło do żadnego przełomu, jednakże pomimo dość ograniczonych możliwości dział oral care to wciąż ciekawy i posiadający duży potencjał do rozwoju sektor.  

Zuzanna Fedyczak dla Chemia i Biznes Kosmetyki i detergenty 4/2023 s.160